తెలంగాణ పలుకుబడులు

‘ఒక చిత్తం చేసుకోవాలె’

‘ఒక చిత్తం చేసుకోవాలె’

”అతడు గట్టి నిర్ణయం తీసుకున్నాడు”, ”వాడు స్థిర నిశ్చయం చేసుకున్నాడు”, ”అతనిలో ఏ విధమైన ద్వైదీభావం లేదు” మొదలైన వాక్యాల్ని మనం తరచుగా చదువుతుంటాం. అయితే ఈ మోస్తరు వాక్యాలన్నింటికి సమానంగా, దీటుగా తెలంగాణలో ఓ వాక్యం వినిపిస్తూ వుంటుంది.

కాళ్ళు కడుపులు పట్టుకొనుడు

కాళ్ళు కడుపులు పట్టుకొనుడు

ప్రపంచంలోని ఏ భాషలోనైనా భాషాభాగాలు ముఖ్యమైనవి. వీటినే ఆంగ్లంలో పార్ట్స్‌ ఆఫ్‌ స్పీచ్‌ అంటారు. తెలుగు భాషలో భాషాభాగాలు ఐదు. అవి వరుసగా నామవాచకాలు, సర్వనామాలు, విశేషణాలు, క్రియలు, అవ్యయాలు. అయితే ప్రతి భాషకు ఈ అంగాలు ఎంత ప్రధానమైనవో, అంతే ప్రముఖమైనవి సామెతలూ, పలుకుబళ్ళూ.

ఎన్నీల ఎలుగు

ఎన్నీల ఎలుగు

ఎన్నీలకు అమాసకు ఆస్మాన్‌ జమీన్‌ అంత ఫరక్‌ ఉంటది. ఎన్నీల ఎలుగు సల్లగ గమ్మతిగ ఉంటది. పున్నంనాడు చంద్రున్ని సూస్తే ఎంత కోపగొండికైనా మొఖంమీద చిరునవ్వు మెరవాల్సిందే. ఎన్నీల ఎలుగుకు రాత్రి బాయికాన్నించి ఇంటికి నడిచి వస్తాంటే మంచిగ అన్పిస్తది. ఇప్పటికి యాదికస్తయి ఎనుకటి ముచ్చట్లు.

గుట్టలు కాలంగ బట్టలు ఎండేస్తరు

గుట్టలు కాలంగ బట్టలు ఎండేస్తరు

భారతదేశం భిన్న మత, అనేక భాషల, భిన్నమైన సంస్కృతులకు ఆలవాలం. ఒక రాష్ట్రంలోని ఆచార సంప్రదాయాలు మరొక రాష్ట్రంలోని ఆచారాలకు భిన్నంగా ఉంటాయి. ఒక ప్రాంతంలోని ఆహారపు అలవాట్లు ఇంకొక ప్రాంతంలోని తిండీ తిప్పలు వేరుగా ఉంటాయి.

నోరు దగ్గర పెట్టుకొని మాట్లాడాలె

నోరు దగ్గర పెట్టుకొని మాట్లాడాలె

మానవ శరీరంలో అనేక అవయవాలు ఉన్నాయి. వీటిల్లో అన్నీ ముఖ్యమైనవే. దేని ప్రాధాన్యం దానిదే! ఈసారి ‘పలుకుబడి’లో భాగంగా నోటి గురించి తెలుసుకొందాం. అసలు పలుకుబళ్ళనైనా, పదబంధాలనైనా, పదాలనైనా, సామెతలనైనా పలుకాలంటే నోరు తప్పనిసరిగా ఉండాల్సిందే!

ఎండపండు

ఎండపండు

‘మండుటెండ, ఎండలు మండిపోతున్నాయి. ఎండ చండ్ర నిప్పులు చెరుగుతోంది’ మొదలైన అభివ్యక్తుల్ని మనం తెలుగు కాల్పనిక సాహిత్యంలోని కథలు, నవలలకు సంబంధించిన వర్ణనల్లో గమనిస్తూ ఉంటాం. తెలంగాణ ప్రాంతంలో ఏ ఒక్కరూ ‘మండుంటెండ’ అని వ్యవహరించరు. తెలంగాణ తెలుగులో ‘ఎర్రటి ఎండ’ అంటారు. ‘

కోడికూతతో ఎగిలివారుతది

కోడికూతతో ఎగిలివారుతది

పెద్ద ఎగిలివారంగనే అందరికీ మేల్కువ వస్తది. కని మేల్కొలిపేతందుకు బుడు బుడ్కలాయన ఒక పాట పాడుకుంట ఇంటికి వస్తడు. చిడ్లుం బిడ్లుం అనే గమ్మతిగ సప్పుడు చేసికుంట వస్తడు. అదొక గమ్మత్తైన సప్పుడు. ఆ కాలంలో వాకిలి అవుతల గేట్లు ఉండేవి కావు.

తియ్యటి మాటలకు తీర్తం బోతే

తియ్యటి మాటలకు తీర్తం బోతే

సాహిత్యపరంగా తెలంగాణ ప్రాంతాన్ని చూసినప్పుడు తెలంగాణ సాహిత్యంలో కొన్ని ప్రత్యేకతలు ఉన్నట్లు గమనించవచ్చు. తెలంగాణ సాహిత్యం సంప్రదాయ సాహిత్య రీతులకు కొంత భిన్నంగా కనిపిస్తుంది. అంటే పండిత ప్రకాండులు వెలయించిన మార్గ సాహిత్యానికి సమాంతరంగా ఒక పాయ తెలంగాణలో ప్రవహిస్తున్నది.

అంగట్ల సుట్టాలు

అంగట్ల సుట్టాలు

అంగట్లకుపోతె ఎడ్లు, మ్యాకలు, గొర్లు, కోళ్లు అటుఇటు ఆగం ఆగం తిరిగే ఎవుసం చేస్కునేటోల్లు కన్పిస్తరు. కొత్తోల్లకు ఆగం కనపడుతదికని అందరు ఊరోల్లే సుట్టాల్లెక్కనే ఉంటరు. సూశిన మొకాలె కన్పిస్తయి. పది ఇరువై ఊర్లకొక అంగడి ఉంటది.

కొత్తకొండ తీర్థంలో శిల్కలకుపేర్ల యాది

కొత్తకొండ తీర్థంలో శిల్కలకుపేర్ల యాది

తీర్థాలంటే పోరగాండ్లకు పెద్దోల్లకు సంబురమైన యాది. కొత్తకొండ తీర్థం, ఎల్లమ్మ తీర్థం, కొంరెల్లి తీర్థం, అయిలేని తీర్థం, కొత్తగట్టు తీర్థం ఇట్ల ఎక్కడ జాతరలు అయినా అదొక చెప్పలేని ఆనందం. తీర్థాలల్లనే మనుషులు ఎక్కడెక్కడోల్లో కల్సుకుంటరు, మాట్లాడుకుంటరు. దేవునికి మొక్కుకొని మొక్కు తీర్సుకుంటరు.