మహిళా పారిశ్రామికవేత్తలకు చుక్కాని వి హబ్‌

By: ముడుంబై మాధవ్‌

ప్రపంచ పారిశ్రామిక వేత్తల శిఖరాగ్ర సమావేశం (Global Entrepreneurship Summit) 2017 సంవత్సరం నవంబర్‌ 28 నుండి 30 వరకు హైదరాబాద్‌ లో జరిగింది. మహిళల భాగస్వామ్యాన్ని పెంచడం ద్వారా ఆర్థికవ్యవస్థను బలోపేతంచేసే లక్ష్యంతో ‘మహిళలకు ప్రాధాన్యం – సకలజనులకు సౌభాగ్యం’ (Women First, Prosperity for All) అన్న అంశంపై మూడు రోజులపాటు జరిగిన ఈ సమావేశంలో భారత ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోడి, ముఖ్యమంత్రి కే. చంద్రశేఖర రావు, అప్పటి అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల అధ్యక్షులు డొనాల్డ్‌ ట్రంప్‌ సలహాదారు ఇవాంకా ట్రంప్‌తో సహా ప్రపంచ వ్యాప్తంగా ఉన్న దిగ్గజ పారిశ్రామిక వేత్తలు, విద్యావేత్తలు, ఆవిష్కర్తలు, విద్యార్థులు హాజరయ్యారు. రాష్ట్ర ఏర్పాటునుండి మహిళలకు అన్ని రంగాలలో సముచిత ప్రాధాన్యతను ఇస్తూ వస్తున్న తెలంగాణ ప్రభుత్వం మహిళా పారిశ్రామికవేత్తలను ప్రోత్సహించడం, వారిని ఆర్థిక వ్యవస్థలో భాగస్వాములను చేసే లక్ష్యంతో ఒక ప్రత్యేక సంస్థను ప్రారంభించనున్నట్లు ఐటీ శాఖ మంత్రి కేటీ రామారావు ఈ సమావేశంలో ప్రకటించారు. 

రాష్ట్రంలో ఆవిష్కరణలకు సంబంధించి ఒక సమగ్ర సహాయక వ్యవస్థను (Ecosystem) రూపొందించాలన్న లక్ష్యంతో తెలంగాణ ప్రభుత్వం నూతన ఆవిష్కరణల విధానాన్ని (Innovation Policy) 2016లో ఆవిష్కరించింది. ఇదే లక్ష్యంగా అప్పటికే ఏర్పాటుచేయబడ్డ భారతదేశపు అతిపెద్ద సాంకేతిక ఆవిష్కరణల కేంద్రం టీ-హబ్‌ (T-Hub) తరహాలో తెలంగాణ ఐటీ శాఖ ఆధ్వర్యంలో భారతదేశపు మొట్టమొదటి మహిళా పారిశ్రామికతా కేంద్రం – Women Entrepreneurship Hub (WE Hub) – 2018 మార్చ్‌ 8వ తేదీన మహిళా దినోత్సవాన ప్రారంభమైంది. దీనికి సీఈఓగా దీప్తి రావుల నియమితులైనారు. ఆ తర్వాత జూబ్లీ హిల్స్‌ లోని సంస్థ కార్యాలయం 28 మార్చ్‌, 2019 నాడు ప్రముఖ మహిళా పారిశ్రామికవేత్త కిరణ్‌ మజుందార్‌ షా చేతుల మీదుగా ప్రారంభమైంది. అప్పటినుండి గడచిన నాలుగేళ్ల ప్రస్థానంలో యోచన, ఆచరణ, ప్రేరణ (Ideate, Implement, Inspire) మూలమంత్రాలుగా WE Hub పనిచేస్తూ, తన నిర్దేశిత లక్ష్యాలకు అనుగుణంగా అనేక విజయాలను సొంతం చేసుకున్నది. పన్నెండు దేశాలతో అంకుర సంస్థల వినిమయ కార్యక్రమాలు (Startup Exchange Programmes) నెరపుతున్నది. సుమారు 75 వ్యాపార, పారిశ్రామిక, విద్యా సంస్థల భాగస్వామ్యంతో అనేక కార్యక్రమాలను రూపొందించి అమలుచేస్తున్నది. గ్రామీణ ప్రాంతాలనుండి పట్టణ ప్రాంతాల వరకు, ప్రాథమిక అక్షరాస్యత ఉన్న మహిళల నుండి ప్రతిష్టాత్మక విద్యాసంస్థలనుండి పట్టభద్రులయిన మహిళల వరకు, ఆలోచన దశలో ఉన్న వాటి నుండి అప్పటికే నడుస్తున్న పరిశ్రమల వరకు, గృహావసరాల రంగం, ఆహార రంగం, ఫ్యాషన్‌ రంగం నుండి నవీన సాంకేతిక, సేవా రంగ ఆవిష్కరణల వరకు, పది లోపు సంఖ్య ఉద్యోగులు ఉన్న సంస్థలనుండి వందల సంఖ్యలో ఉద్యోగులు ఉన్న సంస్థల వరకు WE Hub తన తోడ్పాటును అందించింది. మహిళల నాయకత్వంలో నడిచే సంస్థలు, ఆవిష్కరణలు, అంకురాలకు ప్రోత్సాహం అందించడానికి అవసరమైన విధానాలు, ప్రణాళికల రూపకల్పనలో భారత ప్రభుత్వం, ఇతర రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలకు వి హబ్‌ ఒక ఆదర్శ నమూనాగా నిలిచింది.    

భారతదేశం – ఆవిష్కరణల రంగం దృశ్యం

భారతదేశ జనాభాలో సుమారు 65శాతం ముప్పై మూడు ఏళ్ల లోపు ఉండగా, దేశ జనాభా వయస్సు మధ్యగత  (median) విలువ 28గా ఉన్నది. అంటే అనేక అభివృద్ధి చెందిన దేశాల కంటే భారతదేశంలో పని చేయగలిగే వయసులో ఉన్న వారి సంఖ్య అత్యధికంగా ఉన్నది. ఏ ఆర్థిక వ్యవస్థకైనా యువత ఒక చోదకశక్తిగా పనిచేస్తుంది. ముఖ్యంగా నవీన ఆవిష్కరణలను విజయవంతమైన వ్యాపార సంస్థలుగా మలచడానికి అవసరమయిన ఓపిక, తెగువ (Risk-taking ability) ఈ సమూహానికి ఉంటుంది. అయితే అంకురాలలో (startups) విజయవంతమయ్యే వాటి సంఖ్య చాలా తక్కువగా ఉంటుంది. విజయవంతమైన అంకురాలు కూడా లాభాలనార్జించే స్థాయికి రావటానికి అనేక సంవత్సరాలు పడుతుంది. ఉదాహరణకు అతి చిన్న అంకురాలుగా తమ వ్యాపార ప్రయాణం మొదలుపెట్టిన అమేజాన్‌, నెట్‌ ఫ్లిక్స్‌, ఊబర్‌, టెస్లా నేడు ప్రపంచ ప్రసిద్ధ సంస్థలుగా రూపాంతరం చెందడానికి అనేక సంవత్సరాలు పట్టింది.   

అంకుర పరిశ్రమలు విజయవంతమైన పారిశ్రామిక సంస్థలుగా ఎదిగే క్రమంలో అనేక దశలు దాటాల్సి ఉంటుంది. ప్రతీ దశలో అనేక అవరోధాలు అధిగమించాల్సి ఉంటుంది. ఔత్సాహిక పారిశ్రామిక వేత్తలు ఒక సంస్థను స్థాపించడానికి, లాభాల బాట పట్టించడానికి అనేక అంశాలు పరిగణనలోకి తీసుకోవాల్సి ఉంటుంది. ముందుగా, ఎంచుకున్న రంగంపై సమగ్ర అవగాహన, పరిశ్రమ స్థాపించడానికి అవసరమైన మూలధనం, ప్రభుత్వ అనుమతులు, ప్రభుత్వ పథకాలు, ప్రోత్సాహకాలు, రాయితీల గురించి అవగాహన కలిగి ఉండాలి. అట్లే, కర్మాగారానికి అనువైన స్థలం, నైపుణ్యమున్న కార్మికులు, సాంకేతికత, రవాణా సౌకర్యాలు, ఉత్పత్తులను కొనే  వినియోగదారులను గుర్తించడం, సంబంధిత రంగానికి చెందిన ఇతర పారిశ్రామిక వేత్తలతో సంపర్కం అవసరం ఉంటుంది. అన్నింటికంటే ముఖ్యంగా ఈ అంశాలపై మార్గదర్శనం చేసే వ్యక్తులు, సంస్థలు, తోడ్పాటునిచ్చే వ్యవస్థ (Ecosystem)ల అవసరం ఉంటుంది. 

ఆవిష్కర్తలను విజయవంతమైన పారిశ్రామికవేత్తలుగా తీర్చిదిద్దడానికి, భారతదేశాన్ని ఆవిష్కరణల గమ్యస్థానంగా (Innovation Destination) మలచడానికి ప్రభుత్వాలు ప్రణాళికా బద్ధంగా, వ్యూహాత్మకంగా పనిచేయాల్సి ఉంటుంది. ‘‘ప్రభుత్వాలు అంకుర పరిశ్రమల ప్రోత్సాహక వ్యవస్థల ఏర్పాటు, వాటిలో సౌకర్యాల కల్పన, విధానపరమైన మద్దతు, ప్రభుత్వ కొనుగోళ్లలో అంకుర పరిశ్రమలకు ప్రోత్సాహం ఇవ్వడం వరకే పరిమితమవ్వాలి. వాటి రోజువారీ కార్యకలాపాలలో జోక్యం చేసుకోకూడదు,’’ అని ఐటీ శాఖ మంత్రి కేటీ రామారావు తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఆవిష్కరణల విధానం (Innovation Policy) వెనక ఉన్న స్ఫూర్తిని ప్రకటించారు. ఈ విధానమే టీ హబ్‌ (T-Hub)ను భారతదేశపు అత్యుత్తమ సాంకేతిక ఆవిష్కరణల కేంద్రంగా నిలిపింది.  

వి హబ్‌ ఆవశ్యకత

నూతన ఆవిష్కరణలు, అంకుర పరిశ్రమల విషయమై భారతదేశం గత దశాబ్దకాలంలో విశేషమైన ప్రగతిని సాధించింది. 2015 సంవత్సరంలో సుమారు 4,000 అంకుర సంస్థలు ఉంటే 2020 చివరి నాటికి వాటి సంఖ్య 40,000 పైకి చేరింది. అయితే మహిళా పారిశ్రామికత విషయంలో మనదేశం అన్ని సూచీలలోనూ అట్టడుగు స్థానంలో ఉంది. ఉదాహరణకు ఫోర్బ్స్‌ జాబితాలోని 43 దేశాలలో భారత్‌ 41వ స్థానంలో ఉంది. ఒక ఆర్బీఐ నివేదిక ప్రకారం 2019-20 సంవత్సరంలో మొత్తం అంకుర సంస్థల్లో కేవలం 6శాతం మాత్రమే మహిళలచే నడపబడుతున్నాయి. ఈ నేపథ్యంలో ప్రత్యేకంగా మహిళా పారిశ్రామికవేత్తలకై పనిచేసే సంస్థ ఆవశ్యకతను గుర్తించిన తెలంగాణ ప్రభుత్వం వీ హబ్‌ ను స్థాపించింది. భారతదేశంలో ప్రభుత్వ ఆధ్వర్యంలో నడుస్తున్న ఏకైక మహిళా పారిశ్రామికవేత్తల ప్రోత్సాహక సంస్థ వి హబ్‌. భారతదేశంలో మహిళలచే నడపబడుతున్న అంకుర సంస్థలకు సమగ్ర వేదికగా, ప్రోత్సాహక సంస్థగా నిలవడం హైదరాబాద్‌ నగరాన్ని మహిళా పారిశ్రామికతకు గమ్యస్థానంగా మలచడం వి హబ్‌ లక్ష్యంగా నిర్దేశించుకుంది. మహిళా పారిశ్రామికవేత్తలు అంకుర సంస్థలను స్థాపించేలా, విస్తరించేలా, కార్యకలాపాలు వేగవంతం చేసేలా తోడ్పాటును అందించడం ద్వారా వి హబ్‌ పై లక్ష్యాన్ని సాధించాలని నిర్ణయించుకున్నది.  

వి హబ్‌ కార్యాచరణ

అంకుర సంస్థలకు చేయూతనందించడం (Incubation), ప్రభుత్వ, ప్రభుత్వ రంగ సంస్థల సేవలు, పథకాలు, ప్రోత్సాహకాలను అందుబాటులోకి తేవడం (Access to Government), పారిశ్రామికవేత్తల ప్రోత్సాహక వ్యవస్థను ఏర్పాటుచేయడం (Building Ecosystem) ద్వారా వి హబ్‌ మహిళా పారిశ్రామికతను ప్రోత్సహిస్తున్నది.  

1. Incubation: ఒక ఔత్సాహిక మహిళా పారిశ్రామికవేత్త ఒక ఆలోచనతో వి హబ్‌ ను సంప్రదిస్తే ఆ ఆలోచన పరిపక్వత, దశను బట్టి Pre-Incubation, Incubation లేదా Acceleration అనే మూడు శిక్షణ, నైపుణ్య అభివృద్ధి కార్యక్రమాలలో ఒక దాంట్లో భాగస్వాముల్ని చేస్తారు. Pre-Incubation కార్యక్రమంలో ప్రాథమిక దశలో ఉన్న వ్యాపార ఆలోచనని ఒక నమూనా (ప్రోటోటైప్‌) రూపొందించుకునేలా తర్ఫీదు ఇస్తారు. అట్లే నమూనా దశలో ఉన్న అంకురాలను భౌతిక సంస్థలుగా ఏర్పడేలా, అప్పటికే పనిచేస్తున్న సంస్థలయితే తమ కార్యకలాపాలు విస్తరించుకునేలా శిక్షణా కార్యక్రమాలు వి హబ్‌ నిర్వహిస్తున్నది. 

కేంద్ర శాస్త్ర సాంకేతిక మంత్రిత్వ శాఖ, గుజరాత్‌ ప్రభుత్వపు I-Hub, ఆస్ట్రేలియా హై కమిషన్‌, ఇంకా ప్రైవేట్‌ సంస్థల భాగస్వామ్యంతో ‘సువిధ’, ‘అప్‌ సర్జ్‌’ (Upsurge) వంటి Pre-Incubation కార్యక్రమాలు వి హబ్‌ నిర్వహించింది.    

జర్మనీకి చెందిన GIZ (Deutsche Gesellschaft für Internationale Zusammenarbeit GmbH) సహకారంతో Project Her & Now, FICCI మహిళా విభాగం (FLO) సహకారంతో మరో Incubation కార్యక్రమాన్ని వి హబ్‌ నిర్వహిస్తున్నది. అట్లే, ఆస్ట్రేలియా హై కమిషన్‌, వెస్ట్రన్‌ డిజిటల్‌ కార్పొరేషన్‌ సహకారంతో Acceleration కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తున్నది వి హబ్‌. 

Incubation కార్యక్రమంలో భాగంగా అంకుర సంస్థలు, పారిశ్రామిక వేత్తలకు పెట్టుబడిని సమకూర్చే సంస్థలతో పరిచయం చేస్తుంది వి హబ్‌. Startup India Seed Fund Scheme, SBI, Bank of Baroda, Bank of Maharashtra, US International Development Finance Corporation వంటి సంస్థలు, పథకాలను వి హబ్‌ ఔత్సాహిక పారిశ్రామిక వేత్తలకు పరిచయం చేసింది. ఇవే కాకుండా అనేక Angel Investors, Venture Capitalistలతో పారిశ్రామిక వేత్తలు తమ ఆలోచనలను పంచుకుని పెట్టుబడిని పొందే అవకాశం వి హబ్‌ కల్పి స్తున్నది. వీటి ఫలితంగా పారిశ్రామికవేత్తలు ఇప్పటి వరకు సుమారు 66 కోట్ల రూపాయల పెట్టుబడిని సాధించగలిగారు. 

ఇంకా ఋణ సదుపాయం కల్పించే సంస్థల పరిచయం, వ్యాపార నిర్వహణకు ఆయా రంగాలకు చెందిన లబ్ద ప్రతిష్టులతో మార్గనిర్దేశనం, చట్టబద్ధమైన ప్రక్రియల పట్ల అవగాహన కల్పించడం, సంబంధిత అంకుర, పరిశ్రమల సమూహాలతో సంపర్కం, ఆదాన ప్రదానాలు, అంకురాల, పరిశ్రమల ఉత్పత్తులకు సరైన మార్కెట్‌ ను శోధించడం వంటి అనేక అంశాలలో వి హబ్‌ ఔత్సాహిక పారిశ్రామిక వేత్తలకు వెన్నుదన్నుగా ఉంటున్నది.        

అంతేకాకుండా పట్టణ, గ్రామీణ పారిశ్రామికవేత్తలకు, సామాజిక ప్రయోజనం ఉన్న అంకురాలకు, యువ పారిశ్రామికవేత్తలకు వి హబ్‌ ప్రత్యేక కార్యక్రమాలు రూపొందించింది. ఈ నాలుగేళ్ల కాలంలో వి హబ్‌ 21 విభిన్న కార్యక్రమాల ద్వారా సుమారు 5,300 ఔత్సాహిక పారిశ్రామికవేత్తలతో ప్రత్యక్షంగా పనిచేసింది. సుమారు 2,200 అంకురాలు వి హబ్‌ లో Iఅషబపa్‌వ అయ్యాయి. 53 ప్రభుత్వ, ప్రభుత్వేతర సంస్థలతో భాగస్వామి అయ్యింది. ముఖ్యంగా 2,800 పైచిలుకు ఉద్యోగాలను వి హబ్‌ సృష్టించింది.      

LauncHer: ఒక ఆలోచనను లాభసాటి ఉత్పత్తిగా మలచడం, పారిశ్రామికత ప్రాథమిక భావనల నుండి, సంక్లిష్టమైన న్యాయ, చట్టపరమైన ప్రక్రియలపై అవగాహన కల్పించడం వంటి అనేక అంశాలపై రూపొందించబడ్డ ధారావాహిక కార్యక్రమం LauncHer. తెలంగాణ ప్రభుత్వ సాటిలైట్‌ చానెల్‌T-SAT (https://www.youtube.com/c/ TSATNetwork), WE Hub YouTube చానెళ్లలో చూడవచ్చు.        

2.Access  to  Government: నవీన ఆవిష్కరణలకు, అంకుర సంస్థలకు, పారిశ్రామిక వేత్తలకు కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు అనేక పథకాలు, ప్రోత్సాహకాలు ప్రకటించాయి. మహిళా పారిశ్రామికవేత్తలు ఈ ప్రయోజనాలు పొందేవిధంగా అనేక కార్యక్రమాలు చేపట్టింది వి హబ్‌. ప్రధాన మంత్రి ఉపాధి కల్పన పథకం (Prime Ministers Employment Generation Programme), Pradhan Mantri Mudra Yojana (PMMY), Credit Guarantee Fund Trust for Micro and Small Enterprises, స్టార్ట్‌ అప్‌ ఇండియా పథకం వంటి కేంద్ర ప్రభుత్వ పథకాలతో పాటు గ్రామీణ పేదరిక నిర్మూలనా సంస్థ (SERP), పట్టణ పేదరిక నిర్మూలనా సంస్థ (MEPMA), షెడ్యూల్డ్‌ కులాల సహకార పరపతి సంస్థ (TRICOR) వంటి రాష్ట్ర ప్రభుత్వ సంస్థల పథకాలు, కార్యక్రమాల ద్వారా పారిశ్రామిక వేత్తలు లబ్ధి పొందేలా వి హబ్‌ కృషి చేస్తున్నది. ఈ పథకాలు, ప్రోత్సాహకాల మీద అవగాహన కల్పించడమే కాకుండా దానికి అవసరమయిన దస్త్రాలు సమర్పించడం, ప్రక్రియలను పూర్తి చేయడం విషయంలో వి హబ్‌ పారిశ్రామిక వేత్తలకు సహాయం చేస్తుంది. 

3. Building Ecosystem: వి హబ్‌ తన కార్యకలాపాలను విస్తరించడానికి, పెద్ద సంఖ్యలో మహిళలను భాగస్వాములను చేయడానికి అవసరమైన సహాయక వ్యవస్థ (Ecosystem) నిర్మాణానికి కృషి చేస్తున్నది. కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు, ప్రభుత్వ సంస్థలతో పాటు ఇతర దేశాల ప్రభుత్వ, స్వచ్ఛంద సంస్థలు, వ్యాపార సంస్థలతో వి హబ్‌ అనేక అవగాహనా ఒప్పందాలు కుదుర్చుకున్నది. అందుకు అనుగుణంగా అనేక కార్యక్రమాలను అమలుచేస్తున్నది. 

స్విట్జర్లాండ్‌కు చెందిన SWISSNEX, ఆస్ట్రేలియా హై కమిషన్‌, యూఎస్‌, ఇండియా వ్యాపార మండలి (USIBC), United Nations Technology Innovation Lab (UNTIL), జర్మనీకి చెందిన Deutsche Gesellschaft für International Zusammenarbeit (GIZ)లతో పాటూ తైవాన్‌, పోర్చు గీస్‌ వంటి దేశాల సంస్థలతో వి హబ్‌ ఒప్పందాలు చేసుకున్నది గుజరాత్‌, అస్సాం, కేరళ, ఉత్తరాఖండ్‌ వంటి రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతం జమ్మూ కాశ్మీర్‌ మరియు వి హబ్‌ పరస్పరం సహకరించుకుంటున్నాయి. 

UN Women, Indian Angel Network, FICCI FLO, CCMB, Association for Innovation Development of Entrepreneurship in Agriculture (a-IDEA), Indian School of Business DLabs, 50K Ventures వంటి అనేక పారిశ్రామికతకు సంబంధించిన సంస్థలతో వి హబ్‌ పని చేస్తున్నది.   

P&G, Intel, Salesforce, Microsoft, Amazon, PWC, Western Digital, VMWare, Meesho, QMart, Ramky వంటి సంస్థలు, వాటి ఆవిష్కరణలు, పారిశ్రామికత విభాగాలతో వి హబ్‌ కలిసి పనిచేస్తున్నది.     

వి హబ్‌ విజయగాథలు

వి హబ్‌ కేవలం సాంకేతిక ఆవిష్కరణలకే పరిమితం కాలేదు. అనేక సామాజిక ప్రయోజనాలున్న ఆవిష్కరణలకు కూడా వెన్నుదన్నుగా ఉంది. టీ తయారీ కేంద్రాలు, వెబ్‌, మొబైల్‌ అప్లికేషన్స్‌ పైన ఒత్తిడి, సామర్థ్య పరీక్ష సేవలు (Load and Performance Testing), సుస్థిర భవన నిర్మాణ సాంకేతికతల సేవలు, ఆర్థిక నిర్వహణ సేవలు, పట్టణ పాలనకై సమాచార, సాంకేతికత వినియోగం, కండోమ్‌ ల తయారీ కేంద్రం, చిన్నారులకు అనువైన వార్తల కూర్పు సేవలు, ఉద్యోగ,  ఉపాధి కల్పన సేవలు, సిరి, గూగుల్‌, అలెక్సా తరహా సాంకేతిక వ్యక్తిగత సహాయకుల అభివృద్ధి వంటి వైవిధ్యభరితమైన ఉత్పత్తులు, సేవలు అందించే ఆవిష్కరణలకు, అంకురాలకు, పరిశ్రమలకు వి హబ్‌ దిశానిర్దేశం చేసింది, తోడ్పాటు అందించింది. ఈ ఔత్సాహిక పారిశ్రామిక వేత్తలలో తెలంగాణ బయటి రాష్ట్రాల మహిళలు కూడా ఉన్నారు. వారిలో కొందరు తమ సంస్థలను తెలంగాణ రాష్ట్రంలో నెలకొల్పారు. ఉదాహరణకు చెన్నైకి చెందిన ఒక మహిళా పారిశ్రామికవేత్త కేజ్‌ కల్చర్‌, ఓషనోగ్రఫికి సంబంధించిన సేవల కేంద్రాన్ని హైదరాబాద్‌లో నెలకొల్పి నారు. అట్లే, ఢల్లీికి చెందిన మరో మహిళ హైదరాబాద్‌లో వైద్య ఉత్పత్తుల పరిశ్రమ నెలకొల్పే ప్రయత్నంలో ఉన్నారు. ముఖ్యంగా తెలంగాణ ద్వితీయ శ్రేణి పట్టణాలు, గ్రామీణ ప్రాంతాలనుండి ఎదిగిన మహిళా పారిశ్రామిక వేత్తల విజయగాథలు మరింత స్పూర్తిదాయకంగా ఉన్నాయి.                  

సూర్యాపేట జిల్లాకు చెందిన శిల్ప నెమరుగొమ్మల పట్టుపురుగుల కేంద్రాన్ని, చాకీ కేంద్రాన్ని నడుపుతుండేవారు. అయితే పట్టుపురుగుల నుండి దారాలు తీసే కేంద్రం ఏర్పాటు చేసే క్రమంలో వి హబ్‌ శిక్షణా కార్యక్రమాలకు హాజరై అకౌం టింగ్‌, మార్కెటింగ్‌, బ్యాంకింగ్‌ వంటి అంశాలపై అవగాహన పెంచుకున్నారు. తద్వారా సుమారు 35 మంది ఫుల్‌ టైమ్‌, పార్ట్‌ టైమ్‌ ఉద్యోగులతో, నెలకి సుమారు 8 నుండి 10 లక్షల వరకు ఆదాయంతో ఈ పరిశ్రమ ముందుకు సాగుతున్నది. తెలంగాణ రాష్ట్రంలో ప్రభుత్వం నుండి ఆటోమేటిక్‌ రీలింగ్‌ మెషిన్‌ (ARM) పొందిన మొదటి మహిళ శిల్ప.   

సూర్యాపేట జిల్లాకే చెందిన కీర్తి ప్రియ తన తల్లితో కలిసి ఎండబెట్టిన కూరగాయలతో చిప్స్‌, క్యాండీస్‌, వరుగులు తయారుచేసే Nurture Fields అనే పరిశ్రమను స్థాపించారు. తమ ఉత్పత్తులతో వి హబ్‌ ను సంప్రదించి పరిశ్రమ స్థాపనకు సహకారం అడిగారు. ప్రణాళిక దశ నుండి ఉత్పత్తుల అమ్మకం వరకు వి హబ్‌ వారికి అండగా నిలిచింది. 20 మంది స్థానిక కార్మికులకు సంస్థ ఉపాధి కల్పిస్తున్నది. 

సిద్దిపేట జిల్లాకు చెందిన పసుల మంగ చేర్యాల బొమ్మలను తయారు చేస్తారు. వి హబ్‌ తోడ్పాటుతో బొమ్మల డిజైన్‌ లో స్వల్ప మార్పులు చేసుకున్నారు. ఆర్థిక నిర్వహణ, మార్కెటింగ్‌ గురించి తెలుసుకున్నారు. సుమారు 20 మందికి పని కల్పిస్తున్నారు. చేర్యాల బొమ్మల ఖ్యాతి విశ్వవ్యాపితం చేయాలనే సంకల్పంతో పనిచేస్తున్నారు.  

మహబూబ్‌ నగర్‌ జిల్లాకు చెందిన 57 ఏళ్ల జయమ్మ గ్రామీణ మహిళా పారిశ్రామికవేత్తలకు ఒక ఆదర్శంగా, మార్గదర్శిగా నిలిచారు. క్యాన్సర్‌ బారిన పడినప్పటికీ కోలుకుని కట్టె గానుగ నూనెల తయారీ కేంద్రాన్ని స్థాపించారు. వి హబ్‌ శిక్షణా కార్యక్రమాలకు హాజరైన జయమ్మ FSSAI లైసెన్సు, పన్నులు, దరఖాస్తులు, ప్రధానమంత్రి ఉపాధి కల్పన పథకం గురించి తెలుసుకున్నారు. వి హబ్‌ సహకారంతో 5 లక్షల రుణం పొంది మరో మూడు గానుగలను ఏర్పాటుచేసుకుని విజయవంతంగా వ్యాపారం నిర్వహిస్తున్నారు.  

ఖమ్మం జిల్లాకు చెందిన కావ్య సిరికొండ పుట్టగొడుగుల పెంపకం ద్వారా పారిశ్రామికవేత్తగా ఎదిగారు. Project Her & Nowకి దరఖాస్తు చేసుకున్న కావ్యకు వి హబ్‌ పారిశ్రామికతకు సంబంధించిన అనేక విషయాల్లో శిక్షణనిచ్చింది. ఒక సలహాదారుని ఇవ్వడమే కాకుండా పెట్టుబడిని సమకూర్చింది వి హబ్‌. దీంతో తాత్కాలిక షెడ్డు నుండి శాశ్వత నిర్మాణం సమకూర్చుకున్న పరిశ్రమ రోజుకు 2 కిలోలుగా ఉన్న పుట్ట గొడుగుల ఉత్పత్తిని 50 కిలోలకి పెంచుకున్నది. పది మంది కార్మికులతో నడుస్తున్న పరిశ్రమ మున్ముందు value added products  తయారు చేయాలని సంకల్పించుకుంది. 

భవిష్యత్తు ప్రణాళికలు: 

సామాజికంగా, ఆర్థికంగా వెనుకబడిన సమూహాలు, సమాజాల సాధికారతకు పారిశ్రామికత కీలకంగా పరిణమిస్తుందన్న అవగాహనతో వి హబ్‌ ‘ఉద్యమిక’ అనే కార్యక్రమాన్ని చేపట్టనున్నది. ఇందులో మూడు ముఖ్యమైన అంశాలు ఉంటాయి. 

1. వి హబ్‌ సర్టిఫికేషన్‌: దేశ వ్యాప్తంగా మహిళా పారిశ్రామిక వేత్తలను ఎంపికచేసి వి హబ్‌ సర్టిఫికేషన్‌ తో గుర్తింపునివ్వడం. 

2. వి బ్రిడ్జ్‌: మహిళా పారిశ్రామికవేత్తలు అందుబాటులో ఉన్న ప్రభుత్వ రాయితీలు, పథకాలను అందిపుచ్చుకునేలా చేయూతనివ్వడం. రాయితీలు, పథకాలకు అర్హత లేని వారికి, అర్హత లేని రంగలలోని పారిశ్రామికవేత్తలకు సహకారం అందచేయడం

3. వి యిక్విప్‌ (WE Equip): అంకురాల, ఆవిష్కరణల, పరిశ్రమల స్థాయిని బట్టి పారిశ్రామికవేత్తలను అర్థవంతమైన వర్గాలుగా విభజించడం. ప్రతీ వర్గానికి ప్రత్యేకమైన కార్యక్రమాలు రూపొందించి వారికి అవసరమైన వనరులు, సేవలను కల్పించడం ‘ఉద్యమిక’ ద్వారా వి హబ్‌ ప్రతీ జిల్లాలో మహిళా పారిశ్రామిక మద్దతు వ్యవస్థను రూపొం  దిస్తుంది. అన్ని ప్రభుత్వ శాఖలలో మహిళా పారిశ్రామికతను పెంపొందించే చర్యలను చేపట్టడం, ఫిర్యాదుల పరిష్కార వ్యవస్థను ఏర్పరచడం, రాష్ట్ర స్థాయి మహిళా పారిశ్రా మిక వేత్తల జాబితాను రూపొందించడం, అన్ని సామాజిక, ఆర్థిక, సాంస్కృతిక, విద్యాపరమైన నేపథ్యాలున్న మహిళలకు వి హబ్‌ను చేరువ చేయడం వంటి లక్ష్యాలను నిర్దేశించుకుంది.        

మహిళల సమగ్ర అభ్యున్నతికి ఆర్థిక సాధికారతే కీలకం అనడానికి వి హబ్‌ చేయూతతో ఎదిగిన పారిశ్రామికవేత్తల అనుభవాలే నిదర్శనం. ఆర్థిక సాధికారతతో అన్ని స్వాతంత్య్రాలు సిద్ధిస్తాయి. ఆర్థిక సాధికారతకు పారిశ్రామికత దగ్గర దారి. నైపుణ్యాల కల్పన, సామర్థ్యాల పెంపు (Capacity Building), సౌకర్యాల కల్పన, ప్రభుత్వ ప్రోత్సాహకాలపై అవగాహన, మహిళలకు చేయందించి నడిపించే సహాయక వ్యవస్థ… ఇవన్నీ ఒక సాధారణ మహిళను విజయవంతమైన పారిశ్రామికవేత్తగా ఎదిగేలా చేస్తాయి. గడచిన నాలుగేళ్లలో వి హబ్‌ సంస్థ నిర్దిష్టంగా వీటన్నిటిని కల్పించి పారిశ్రామికత అనే గమ్యానికి దేశంలోని మహిళలను చేర్చే చుక్కానిలా పనిచేసింది.